Monday, 27 May 2013

Hoe ons mal oor malls geword het (In Beeld gepubliseer are “Die koning se spelery lei na koopkatedrale)

In Beeld as rubriek op Saterdag 25 Mei 2013.

My oorlede vriend, TV-kommentator Retief Uys, het op ʼn slag vertel van ʼn radio nuusleser in die tagtigerjare wat ʼn berig gelees het oor drie ontsnapte gevangenes wat “op vrye voet” was, Soos blits het die ou SAUK-taalpolisie ʼn nota aan hom gestuur dat die gevangenes “op vrye voete” in die meervoud moes wees. Met die volgende nuustyd voeg dieselfde leser toe ʼn nuusberig by dat die Johannesburgse Dameskoor die vorige aand “uit volle borste” gesing het.
Dit herinner my aan ʼn stuk wat ek met president Zuma se staatsbesoek aan Engeland vir Beeld se susterkoerant Rapport geskryf het. Ek het daarin gemeld dat Suid-Afrikaanse vlae die lengte van die Mall na Buckingham-paleis gehang het (die Mall synde die kilometerlange seremoniële rooi teerpad na die paleis). Teen druktyd het ʼn oorgretige redaksielid by Rapport my vlae langs die Mall verander na “Suid-Afrikaanse vlae by die winkelsentrum oorkant Buckingham-paleis”.

Oeps.
In ʼn noodgeval kan koningin Elizabeth II ongelukkig nie, curlers in die hare en handsakkie oor die arm, by ʼn Royal Buckingham Mall oorkant haar slaapkamer gou hondekorrels vir die Corgis gaan koop nie.

Maar wag, die vlag hoef nie halfmas te hang vir ʼn gebrek aan algemene kennis nie. Die redaksielid was toevallig na aan die waarheid want vandag se Rosebank, Eastgate en Menlyn Park Shopping Malls het wel ʼn historiese verbintenis met Londen se rooi geteerde Mall.
In die 16de en 17de eeue was Londenaars versot op pall-mall wat afgelei was van die Italiaanse woord “pallamaglio”. Dit klink soos setpille vir maagprobleme maar het eintlik bal-en-klophamer beteken.
Pall-mall was ʼn grasperk-croquet wat mense langs ʼn pad gespeel het wat gou bekend gestaan het as Pall Mall. As gevolg van die spel het Pall Mall, wat vandag nog bestaan, egter destyds so ʼn verkeersverknorsing geword dat koning Charles II ʼn nuwe laan daarnaby uitgelê het sodat hy en sy pelle rustig kon pallamaglio. Dit was die Mall en kort voor lank het daardie skaduryke promenade skares geskep wat talle verkoopstalletjies gelok het. In koningin Victoria se tyd het die Mall wel verander in ʼn deftige oprit na Buckingham-paleis maar die oorspronklike Mall as ʼn lowerbedekte inkoopgebied het vanaf 1922 (met die eerste inkopiemall naby Kansas City in die VSA) gelei na die benaming van mall vir enige onderdakwinkelsentrum.

So het Charles II se Mall gelei na vandag se lugversorgde pelgrimsoorde in Suid-Afrika waar moeë randreisigers, veral in diep rand-en-sent-religieuse tye soos Kersfees en Paastyd, hulle sorgbehoewende siele kan verkwik met silwerkollektebydraes. Hierdie plekke is nie net mooi kommersiële katedrale nie. Dis waar ʼn man kan wegbreek om teen ʼn muur, soos iemand met sy rug na ʼn vuurpeleton, te staan en water afslaan terwyl sy anti-kraanwater vrou elders water in bottels koop wat al die pad van Switserland ingevoer is en kinders multitake in ʼn fliek kan verrig met voedsame springmielies, roomys en bruisdrankies. Danksy pallamaglio kan ʼn mens nou uitgaan om flitsbatterye te koop en tuiskom met ʼn 60-duim platskerm TV en ʼn goudvergulde kurktrekker.
Ja, sedert Charles II is daar net drie dinge wat absoluut seker is in die lewe: die dood, belasting en meer malls.


   

No comments: